Stan zachowania monet – jak rozpoznać stan menniczy?

Stan menniczy to określenie na monetę, która nigdy nie była w obiegu i nie nosi żadnych śladów użytkowania. Co w przypadku widocznych na monecie przetarć, zarysowań czy drobnych uszkodzeń? Czy takie egzemplarze będą miały inną wartość? Przeczytaj artykuł i dowiedz się, czym jest skala oceny monet obiegowych, jak odróżnić od siebie monety i na co zwrócić uwagę, aby uniknąć utraty pieniędzy podczas zakupu.

Stan zachowania monet obiegowych – co to jest?

Stan zachowania monet to jedno z najważniejszych kryteriów oceny monety. Informuje inwestorów o tym, w jakim stanie jest dana moneta, czyli inaczej mówiąc, w jakim stopniu jest zużyta.

W Polsce korzysta się z 7-stopniowej skali oceny opracowanej przez Edmunda Kopickiego. Przypisuje ona każdy egzemplarz do kategorii, której charakterystyka najbardziej przypomina rzeczywisty wygląd monety. W praktyce jednak najczęściej wykorzystuje się tylko 5 stanów, ponieważ dwa ostatnie (tj. VI i VII) są obecnie bardzo rzadko spotykane na aukcjach numizmatycznych.

Skala oceny monet obiegowych stosowana w Polsce

Stan I – stan menniczy

Stan menniczy określa najatrakcyjniejsze egzemplarze, które nigdy nie były w obiegu i w związku z tym nie noszą żadnych śladów użytkowania, defektów, czy zarysowań powstałych podczas produkcji, przechowywania i transportu. Monety w tym stanie wyglądają jakby właśnie opuściły mennice i są cenione najwyżej.

Jednak może być na nich widoczna patyna, która jest naturalnym nalotem i nie wpływa na obniżenie oceny stanu zachowania monety i jej wartości.

Stan II – stan znakomity

Jak sugeruje nazwa tego stanu, moneta ma praktycznie idealny wygląd i różni się jedynie detalami od stanu menniczego. Dany egzemplarz ma piękną prezencję i jedynie nieznaczne wytarcia i/lub uszkodzenia powstałe w wyniku użytkowania (najczęściej przez krótki czas), które nie wpływają na czytelność detali i są widoczne dopiero po dokładniejszym przyjrzeniu się.

Stan II jest trudny do odróżnienia od stanu menniczego dla początkujących numizmatyków. Jednak jest to niezwykle ważna umiejętność, szczególnie ze względów finansowych, ponieważ w przypadku większości monet, największa różnica w ich ocenie jest właśnie pomiędzy tymi dwoma stanami. Oznacza to, że jeśli błędnie uznamy monetę w stanie II za menniczą, to możemy stracić przy zakupie dużo pieniędzy.

Stan III – stan bardzo piękny

Stan bardzo piękny oznacza, że moneta była w obiegu i funkcjonowała jako środek płatniczy. Nosi zatem ślady użytkowania w postaci przetarcia detali, zarysowań, czy niewielkich uszkodzeń mechanicznych. Inaczej mówiąc, moneta nadaje się do użytkowania, ale widać, że nie jest nowa.

Przykładem monet w stanie III mogą być te, które znajdują się w naszych portfelach i mają co najmniej 5 lat.

Stan IV – stan piękny

Jest to stan, który określa monety długo krążące w obiegu z bardzo wyraźnymi śladami zużycia, takimi jak mocne wytarcia, liczne zarysowania, czy drobne uszkodzenia rantu. Jednak co najważniejsze, bez problemu można ją zidentyfikować, ponieważ informacje zawarte na awersie i rewersie dalej są w pełni czytelne.

Stan V – stan bardzo dobry

Monety w stanie V są mocno zużyte i ciężko je od razu zidentyfikować, ponieważ przez długi czas były w obiegu jako środek płatniczy. Na ich powierzchni widnieją liczne rysy, przetarcia i uszkodzenia mechaniczne, a niektórych informacji nie da się już odczytać (np. roku wybicia czy znaku menniczego).

Obecnie jest to najniższa ocena w skali, z jaką można się spotkać na rynku numizmatycznym.

Stan zachowania monet kolekcjonerskich

Powyższa skala oceny monet ma zastosowanie dla egzemplarzy wybijanych zwykłym stemplem. Jednak istnieją również monety bite stemplem lustrzanym, które z reguły nie trafiają do obiegu. Skala używana do ich oceny jest nieco inna. W polskim systemie istnieją dwa stany ich zachowania: L i L-.

Stan L

Jest to stan lustrzany, inaczej menniczy, który odnosi się do monet nieposiadających żadnych uszkodzeń mechanicznych w postaci przetarć, rys, czy zadrapań. Monety mogą jednak posiadać naturalną warstwę patyny, co nie wpływa na ocenę i ich wartość.

Stan L/L

Stan ten odnosi się monet prawie idealnych, jednak posiadających niewielkie uszkodzenia w postaci rys, czy przetarcia. Mimo to egzemplarze w tym stanie nadal mają piękną prezencję.

Stan L-

Monety w tym stanie mają liczne rysy, przetarcia i uszkodzenia. Stan ten najczęściej dotyczy monet, które były przechowywane bez plastikowego kapsla, w którym zostały kupione.

Dowiedz się więcej o monetach kolekcjonerskich z naszego artykułu: “Jakie polskie stare monety są wartościowe i najczęściej poszukiwane przez kolekcjonerów?”

Stan zachowania monet – skala polska vs. amerykańska skala Sheldona

Obecnie nie istnieje jedna uniwersalna skala oceny monet stosowana na całym świecie. Każdy kraj zazwyczaj posiada swoją własną, typową skalę. Powyższe dotyczyły Polski, natomiast w Stanach Zjednoczonych stosuje się skalę Sheldona, która cieszy się coraz większym zainteresowaniem również w innych krajach.

Według skali Sheldona, moneta może zdobyć maksymalnie 70 punktów. Im większa liczba punktów, tym oczywiście lepszy stan monety. Ze skali tej korzystają m.in. firmy specjalizujące się w gradingu monet i banknotów, takie jak NGC czy PCGS.

Grading monet i banknotów to usługa polegająca na potwierdzeniu autentyczności monety i oceny stanu jej zachowania przez niezależną firmę. Wielu kolekcjonerów decyduje się na zakup ocenionych w ten sposób monet ze względu na bezpieczeństwo transakcji.

Jak samemu określić stan zachowania monety?

Istnieje kilka metod, dzięki którym w łatwy sposób można rozpoznać stan monety nawet nie będąc doświadczonym numizmatykiem. Wśród nich najczęściej wykorzystywana jest ocena wizualna, dokładne oględziny pod lupą i porównanie monety z innymi egzemplarzami.

Ocena wizualna

Pierwszym krokiem pozwalającym ocenić stan zachowania monety jest jej przyjrzenie się. Należy dokładnie poszukać oznak zużycia, rys i uszkodzeń mechanicznych, które mogły powstać podczas obiegu. Następnie powinno się zwrócić uwagę na awers i rewers monety oraz obrzeże, ponieważ to na rancie mogą występować charakterystyczne dla starych srebrnych i złotych monet ślady np. po usuniętych mocowaniach.

Oględziny pod lupą

Kolejnym krokiem jest dokładne obejrzenie monety pod lupą, najlepiej w powiększeniu 4-6x. Jeśli to za mało, warto rozważyć powiększenie 10x, dzięki któremu bez problemu uda się dostrzec nawet najmniejsze elementy monety.

Porównanie z innymi egzemplarzami

Ostatnim krokiem jest porównanie danej monety z innymi egzemplarzami tej samej emisji. W tym celu warto poszukać w internecie zdjęć identycznych monet, które widnieją na stronach firm numizmatycznych lub przeszły grading NGC bądź PCGS.

Ocena stanu zachowania monety – pułapki

Wyżej opisane metody oceny stanu zachowania monety mogą pomóc numizmatykom w określeniu jej wartości. Jednak warto zdawać sobie sprawę z pułapek, które można spotkać podczas tego procesu. Oto kilka z nich:

Błędy bicia

Na niektórych monetach widnieją błędy popełniane już podczas wybijania, np. część napisów lub rysunków jest nieczytelna. Takie egzemplarze są określane jako destrukty i dla niektórych osób jest to powód do zaniżania stanu zachowania monety pomimo, że błędy te były na niej od nowości. Jednak w większości przypadków takie ubytki to naturalna cecha monety, która nie wpływa na ocenę stanu jej zachowania.

Czyszczenie

Dla osób początkujących rozpoznanie śladów czyszczenia może stanowić spore wyzwanie. Chociaż proces ten nie obniża oceny stanu monety, to często ma wielki wpływ na jej wartość, ponieważ w zależności od sposobu może pozostawić na monecie nienaturalny połysk, drobne przetarcia, wybłyszczenia danych części monet, równoległe rysy, wytrawiania metalu lub pozostałości patyny i nalotów.

Justunek

Jest to mechaniczne pozbawienie krążka nadmiaru kruszca (najczęściej za pomocą pilnika) w celu spełnienia norm wagowych monety. W wyniku tego procesu na monecie widnieją równoległe głębokie rysy i niedobicia w poszczególnych miejscach, co niekorzystnie wpływa na jej ocenę wizualną. Jednak mimo posiadania takich śladów, monety ze śladami justunku ocenia się jako mennicze (dotyczy to głównie srebrnych i złotych monet z XVIII i XIX wieku).

Wady blachy

Są to różne niedoskonałości, które powstały ze względu na złe przygotowanie blachy lub krążków. W efekcie spowodowało to, że moneta może być porowata lub posiadać liczne purchle na skutek wewnętrznej korozji. Dotyczy to szczególnie starych i cienkich monet o niskich nominałach bitych ze srebra słabej próby.

Stan zachowania monet – podsumowanie

Określenie stanu monety nie jest łatwe, szczególnie dla osób rozpoczynających swoją przygodę z numizmatyką. Szczególnie istotne jest nauczenie się odróżniania stanu menniczego od stanu znakomitego, ponieważ w przypadku większości monet, największa różnica w ich ocenie jest właśnie pomiędzy tymi dwoma stanami. Oznacza to, że jeśli błędnie uznamy monetę w stanie II za menniczą, to możemy stracić przy zakupie dużo pieniędzy. Warto również zwrócić uwagę na pułapki, takie jak błędy bicia, liczne ślady czyszczenia, justunek czy wady blachy, co również pozwoli uniknąć utraty pieniędzy.