Pieniądz fiducjarny – wszystko co musisz wiedzieć

Czy wiesz, że wartość pieniędzy, które posiadasz w portfelu, wynika z wiary, że ją mają? Jest to umowa pomiędzy uczestnikami rynku, którzy przyznają im określoną wartość. Tak działa pieniądz fiducjarny, który powstał w zamian za pieniądz towarowy i pieniądz kruszcowy. Przeczytaj artykuł i dowiedz się, czym dokładnie jest pieniądz fiducjarny, jak doszło do jego powstania i czy istnieje dla niego jakaś alternatywa.

Pieniądz fiducjarny – co to jest?

Pieniądz fiducjarny (ang. fiat money - waluta fiat) to każdy środek płatniczy, który nie ma oparcia w metalu czy innych dobrach materialnych. Nie ma również wartości wewnętrznej (wartości handlowej), a jego jedyna wartość wynika z prawnego monopolu do wykorzystania go w danym kraju jako środek płatniczy oraz na popycie generowanym przez gospodarkę, rząd i społeczeństwo.

Obecnie większość walut na świecie to pieniądze fiducjarne. To oznacza, że ich wartość opiera się głównie na stabilności gospodarki i polityce monetarnej prowadzonej przez władze kraju.

Pieniądz fiducjarny – przykłady

Niemal wszystkie waluty na świecie są pieniądzem fiducjarnym. Wśród najważniejszych wymienia się takie jak:

• dolar amerykański (USD),
• euro (EUR),
• funt brytyjski (GBP),
• frank szwajcarski (CHF),
• złoty polski (PLN).

Są to banknoty, dosłownie tanie papiery drukowane przez rząd i szeroko akceptowane na całym świecie. Ich wartość opiera się o mechanizmy podaży i popytu oraz politykę banków centralnych.

Jak powstał pieniądz fiducjarny?

Barter

Pieniądz fiducjarny nie istnieje od zawsze. Początkowo w gospodarce kluczową rolę odgrywał barter, czyli wymiana towaru za towar między stronami. Na przykład, w średniowieczu chłop płacił rycerzowi czynsz w swojej pracy i plonach. System ten utrzymywał się przez wiele lat i do dziś w kilku krajach Afryki bydło czy wielbłądy stanowią cenną alternatywę dla waluty.

Pierwsze monety

Jednak nie zawsze kontrahent posiadał towar do wymiany. W ten sposób doszło do konieczności wprowadzenia pieniądza w postaci bitych z metali szlachetnych bilonów (pieniądz kruszcowy), czyli srebrnych i złotych monet. Srebro używane było dla drobnych transakcji, a złoto dla większych.

Pierwsze banknoty

Pierwsze banknoty papierowe powstały w Chinach za panowania dynastii Song (lata 960-1279). W XIII wieku n.e. zaczęli je stosować również Mongołowie. Taki pieniądz był wykonany z pergaminu, czyli dość nietrwałego materiału i do naszych czasów nie zachował się żaden egzemplarz.

Przez kolejne stulecia papierowe pieniądze były wytwarzane wyłącznie w Chinach. Dopiero w 1661 roku zaczęto drukować pierwsze banknoty w Europie. Miało to miejsce w Szwecji i wiązało się z problemami emitenta. Banknoty były produkowane w formie biletów uznawanych w całym państwie, które stały się zamiennikiem wartości kruszca.

Polska doczekała się pieniądza papierowego dopiero w 1794 roku.

Standard złota

Do I wojny światowej istniał standard złota, w którym wszystkie drukowane banknoty miały pokrycie w złocie i mogły być na niego wymieniane. Dopiero po wojnie wszedł w życie model fiducjarny, który trwa do dziś.

Rewolucja nastąpiła w 1971 roku, kiedy to prezydent USA Richard Nixon zdecydował o zerwaniu powiązania dolara amerykańskiego ze złotem. Od tego czasu pieniądz fiducjarny jest standardem światowym, a jego wartość opiera się na zaufaniu do emitenta.

Więcej o standardzie złota przeczytasz w naszym artykule: “Co to jest parytet złota i jak wpływa na stabilność walut?”.

Standard złota i system z Bretton Woods

Jak już wspomnieliśmy, wartość pieniądza fiducjarnego opiera się na zaufaniu do emitenta. Jednak w przeszłości waluty miał pełne pokrycie w kruszcu. Jeśli bank dysponował 1 mln dolarów w złocie, to emitował banknoty za 1 mln dolarów.

Jednak z biegiem czasu banki miały pokrycie jedynie dla części swojej waluty. Oczywiście dalej można było wymienić dolara za złoto, ale jeśli wszyscy chcieliby to zrobić jednocześnie, to kruszca by zabrakło. Co więcej, uboższe kraje nie mogły sobie pozwolić na pełne pokrycie waluty, chociaż wystarczało to z reguły do stabilizacji pieniądza.

Tak działał system z Bretton Woods, gdzie dolar był wymienny na złoto (35$ za uncję), a inne waluty były wymieniane na dolara. Chociaż nie w 100 proc., ale dolar dalej miał pokrycie w kruszcu. Jednak rosnąca światowa gospodarka spowodowała, że ówczesny prezydent Richard Nixon zdecydował o zaprzestaniu wymieniania waluty na złoto. W efekcie kurs tego kruszca gwałtownie wzrósł, a cena dolara mocno spadła. Tak zaczęła się epoka pieniądza fiducjarnego.

Dlaczego pieniądz fiducjarny jest powszechnie akceptowany?

Instytucje państwowe wprowadzają do obiegu walutę, co pozwala regulować zobowiązania wobec m.in. lekarzy, nauczycieli, urzędników czy pokrycie kosztów innych państwowych usług, jak bezpieczeństwo i ochrona zdrowia. Z kolei zobowiązania wobec państwa można regulować wyłącznie w akceptowalnej walucie. Taka forma pieniądza jest zatem potrzebna.

Nie wymyślono również żadnej alternatywy dla pieniądza fiducjarnego, a powrót do systemu, w którym pieniądz będzie miał pełne lub częściowe pokrycie w złocie, jest niemożliwy ze względu na rosnącą światową gospodarkę. Na dłuższą metę doprowadziłoby to do deflacji, co nie jest korzystne dla gospodarki.

To wszystko sprawia, że w najbliższych latach pieniądz fiducjarny pozostanie dominującym systemem na świecie.

Czy pieniądz fiducjarny zostanie zastąpiony?

Chociaż substytuty pieniądza, takie jak np. kryptowaluty, stają się coraz popularniejsze, to pieniądz fiducjarny nadal pozostaje podstawą systemu finansowego na całym świecie.

W dłuższej perspektywie możliwe jest jednak stopniowe przechodzenie na cyfrowe waluty emitowane przez banki centralne, które łączą zalety tradycyjnego pieniądza fiducjarnego i kryptowalut.

Pieniądz fiducjarny – podsumowanie

Pieniądz fiducjarny to legalny środek płatniczy, którego wartość wynika wyłącznie z zaufania do emitenta, którym jest bank centralny danego kraju (dla euro to Europejski Bank Centralny, a dla Polski - Narodowy Bank Polski). Nie ma bezpośredniego pokrycia w złocie. Jego zaletą jest elastyczność, ponieważ państwo może regulować jego podaż, a wadą ryzyko inflacji i utraty wartości. Przykładem pieniądza fiducjarnego jest dolar amerykański (USD), euro (EUR), funt brytyjski (GBP), frank szwajcarski (CHF) i złoty polski (PLN).

Chociaż pieniądz fiducjarny nie jest idealnym rozwiązaniem, to na chwilę obecną nie ma dla niego lepszej alternatywy. Być może za kilka lub kilkanaście lat nastąpi jakiś przełom w tej sprawie, ale kiedy dokładnie i czy na pewno to nastąpi, czas pokaże.